Earth Overshoot Day: de boekhouding van de aarde gaat in het rood

30 juli is Earth Overshoot Day 2026. Dat betekent dat de wereldbevolking heeft opgebruikt wat het globale ecosysteem op een jaar genereert. Een moment dat onderstreept waarom SYNOVA inzet op een economie die binnen planetaire grenzen blijft én sociaal rechtvaardig is.

Aangezien alles wat we verbruiken in oorsprong door de natuur geproduceerd is en het afval dat we uitstoten uiteindelijk door de natuur moet worden weggewerkt, leven we vanaf vandaag “op krediet”. Met andere woorden, consumptie van landbouw- en visserijproducten moet noodzakelijk ten koste van ecosystemen (bossen, graslanden, wereldzeeën) gebeuren. Consumptie van mineralen heeft vanaf vandaag een negatieve impact op het globale ecosysteem, doordat de vervuiling bij hun ontginning niet meer door het ecosysteem geabsorbeerd kan worden. En de broeikasgassen die we vanaf vandaag uitstoten, worden niet meer opgenomen door planten en oceanen, maar blijven in de atmosfeer hangen en versterken de opwarming van de aarde.

Aangezien Earth Overshoot Day na zeven maanden in het jaar valt, zouden we bijna twee aardes ter beschikking moeten hebben om het huidig economisch patroon te laten werken. Dat is natuurlijk niet het geval. De resterende consumptie is gebaseerd op uitputting van grondstoffen, verbranding van fossiele brandstoffen (wat broeikasgassen aan natuurlijke evenwichtige cycli toevoegt) en het inpalmen van ecosystemen voor minder duurzaam gebruik.

Het is vanzelfsprekend dat dit de vrijheid en welvaart van iedereen bedreigt, maar de verantwoordelijkheden en gevolgen zijn niet gelijk verdeeld. Dat in rijke landen meer wordt geconsumeerd is een evidentie. Dat binnen rijke landen ongelijk wordt geconsumeerd is dat ook. En dat net diegenen die het minder breed hebben, de negatieve gevolgen van vervuiling of klimaatverandering harder te verduren krijgen, weten we goed genoeg.

SYNOVA pleit ervoor de menselijke, economische activiteit binnen planetaire grenzen te brengen. Het goede nieuws is: we weten dat dat mogelijk is, en de recepten zijn bekend. De uitdaging is de inspanningen billijk te verdelen, zodat iedereen mee is en er de vruchten van kan plukken.

De beste garantie daarvoor is de transitie naar een duurzame economie via overleg vorm te geven. Het concept van de rechtvaardige transitie is al jaren gangbaar in vakbondskringen wanneer het gaat om de overgang naar een klimaatneutrale samenleving, maar kan zeer goed toegepast worden op de ruimere transitie naar duurzaamheid.

Een rechtvaardige transitie berust op voldoende investeringen (in infrastructuur, onderzoek, opleiding, …) om jobzekerheid en welvaart te creëren, waarbij rechten van werknemers worden gerespecteerd (denk aan nieuwe beroepsrisico’s als gevolg van klimaatverandering), er sociale vangnetten zijn voor wie inkomensverlies zou lijden door milieurampen of milieuwetgeving, en er permanent en op alle niveaus sociaal overleg wordt gepleegd om de transitie in goede banen te leiden.

Ook over de energietransitie praat SYNOVA mee in de federale en regionale adviesorganen. Elektrificatie is nodig om huishoudens en ondernemingen binnen planetaire grenzen te brengen, maar op dit moment worden de investeringen te zwaar doorgerekend in de factuur voor de huishoudens. De recente accijnshervorming van de regering kan daar wat verlichting brengen, maar zoals ook de Europese Commissie en het regeerakkoord voorschrijven, willen we dat de regering de fossiele subsidies herbekijkt (15 miljard euro, waarvan slechts een fractie huishoudens ten goede komt).

Van werkgevers verwachten we evenzeer dat ze investeren in toekomstgeoriënteerde en duurzame infrastructuur – dat wil zeggen: passend voor de transitie naar klimaatneutraliteit, rekening houdend met biodiversiteit en grondstoffenbeslag, maar ook aangepast aan de klimaatverandering die onvermijdelijk op ons afkomt. We vragen dat er op ondernemingsniveau en sectoraal transitieplannen komen, die uitzicht geven op tewerkstelling en aangepaste opleiding op korte en lange termijn.

Earth Overshoot Day herinnert ons eraan dat ons huidig model onhoudbaar is zonder ecologische correcties. De wetenschappers die jaar na jaar de datum berekenen waarop we de planetaire grenzen overschrijden, dragen ook vele oplossingen aan die telkens de houdbaarheid van het model met dagen of weken verlengen. Als vakbond nemen we veel van deze aanbevelingen mee in het overleg, maar waken we erover dat milieumaatregelen rechtvaardig genomen worden. We bepleiten investeringen die rekening houden met de noden van de aarde, en die de welvaart van werknemers en sociaal verzekerden ten goede komen. Omdat het moet en omdat het kan.