Meta schrapt 8.000 jobs: AI mag geen excuus zijn voor sociale afbraak

Meta wil dit jaar tot 135 miljard dollar investeren in de ontwikkeling van een “persoonlijke superintelligentie” voor zijn 3,5 miljard gebruikers. Tegelijk verdwijnen duizenden jobs.

Dat past in een bredere trend: ondernemingen investeren massaal in AI en realiseren vaak hogere productiviteit en winstmarges, terwijl de voordelen zich niet automatisch vertalen naar meer werkgelegenheid of betere arbeidsvoorwaarden. Om tot een positief resultaat te leiden voor de volledige economie en samenleving, is er nood aan voldoende concurrentie en verspreiding van technologie. Vandaag zien we dat de zogenaamde superstar firms machtiger en groter worden en kleinere bedrijven uit de markt concurreren. Dit verhindert productiviteitsgroei voor de volledige economie en bedreigt de eerlijke verdeling van de gecreëerde welvaart. En dus minder jobcreatie en een dalend loonaandeel.
 

Impact genuanceerd

Nochtans tonen studies aan dat de impact van AI op de arbeidsmarkt genuanceerd is:

• een beperkt aandeel jobs (ongeveer 7%) dreigt te verdwijnen,
• maar bij 50 à 60% van de jobs zal het takenpakket ingrijpend veranderen.

De kern van het probleem is dus niet alleen jobverlies, maar vooral de snelheid waarmee vaardigheden veranderen en de mate waarin werknemers daarin worden ondersteund.

Wanneer bedrijven AI vooral inzetten om kosten te besparen, zonder te investeren in mensen, ontstaat er een onevenwicht dat zowel sociaal als economisch problematisch is.

Wat zegt ACLVB? Focus op vaardigheden, begeleiding en overleg

In onze visie op artificiële intelligentie staat één principe centraal: technologie moet werknemers versterken, niet vervangen of onder druk zetten.

Daarom pleit de ACLVB voor een structurele aanpak op vier vlakken:

1. Een mensgerichte digitale transitie
AI moet bijdragen aan betere jobs: minder repetitief werk, meer kwaliteit en veiligheid. Automatisering mag geen synoniem worden voor sociale afbraak.

2. Monitoring van impact en transparantie
De impact van AI op jobs en vaardigheden is vandaag nog onvoldoende duidelijk en wordt te weinig opgevolgd.
We vragen daarom systematische impactanalyses en “skills assessments”, in het bijzonder op sectoraal niveau, zowel door de overheid als door sociale partners.

Werknemers moeten bovendien weten:

• welke systemen worden gebruikt,
• hoe beslissingen tot stand komen,
• en welke gevolgen dat heeft voor hun job.

3. Massaal inzetten op opleiding en bijscholing
De grootste uitdaging ligt bij vaardigheden. Tegen 2030 zal bijvoorbeeld al 35% van de huidige skills verouderd of zelfs niet meer nodig zijn. Dat betekent dus dat de jobinhoud in veel gevallen sterk zal wijzigen en er dus veel nieuwe vaardigheden nodig zullen zijn. Er is bijgevolg nood aan een breed opleidingsoffensief om bestaande werknemers om- en bij te scholen.

Toch blijkt vandaag:

• dat slechts ongeveer de helft van de werknemers jaarlijks opleiding volgt,
• terwijl een grote meerderheid net méér opleiding wil,
• en dat er een groeiende kloof is in AI-vaardigheden tussen hoog- en kortgeschoolden.

Daarom is een ambitieus opleidingsbeleid nodig:

• versterking van het individueel opleidingsrecht,
• begeleidings- en opleidingstrajecten voor werknemers op sectoraal niveau via voldoende gefinancierde sectorale fondsen
• prioritaire begeleiding van werknemers die hun job verliezen ten gevolge van de digitale transitie

4. Sterke regulering en sociale dialoog
AI beïnvloedt alle fases van de arbeidsrelatie: van aanwerving tot evaluatie en ontslag.

Dat vraagt: duidelijke regels rond datagebruik en monitoring, transparantie van algoritmische besluitvorming, menselijke controle op systemen, en vooral: verplichte betrokkenheid van werknemersvertegenwoordigers.

Zonder collectieve afspraken en overleg dreigt AI te leiden tot meer controle, minder autonomie en hogere werkdruk.

Daarom moet cao 39 geactualiseerd worden en moet er een regelgevend kader ontwikkeld worden om inbreuken op de fundamentele rechten van werknemers te voorkomen.

De risico’s beperken zich bovendien niet tot grote technologiebedrijven. Ook in de audiovisuele sector duiken steeds vaker problemen op. Zo waarschuwt de ACLVB voor het zonder toestemming klonen en gebruiken van stemmen van stemacteurs met AI.

Wat technisch mogelijk is, gebeurt vandaag soms zonder toestemming, zonder transparantie en zonder vergoeding. Dat raakt aan fundamentele rechten en zet creatieve jobs rechtstreeks onder druk.

Ook hier is de conclusie dezelfde: zonder duidelijke regels en sociale dialoog dreigt AI niet alleen werk te veranderen, maar ook uit te hollen.

AI biedt ook kansen: het kan zware en repetitieve taken overnemen, processen efficiënter maken en oplossingen bieden bij personeelstekorten.

Maar die voordelen komen niet automatisch bij werknemers terecht. Zonder duidelijke spelregels zien we ook risico’s: verlies aan autonomie, verhoogde monitoring, ondoorzichtige beslissingen, en groeiende ongelijkheid in vaardigheden.

De concrete impact hangt sterk af van hoe bedrijven AI implementeren én of werknemers daarin worden betrokken.

De aankondiging van Meta toont hoe snel de balans kan doorslaan wanneer technologie vooral wordt gezien als kostenbesparing.

Voor de ACLVB is de conclusie duidelijk: AI mag geen excuus zijn voor sociale afbraak.

We hebben nood aan betere monitoring van de impact van AI, massale investeringen in opleiding, sterke sociale bescherming, en echte sociale dialoog.

Alleen zo kan de digitale transitie eerlijk, transparant en mensgericht verlopen.

We roepen bedrijven, beleidsmakers en sociale partners op om samen verantwoordelijkheid te nemen en te bouwen aan een toekomst waarin technologie de mens ondersteunt, niet vervangt.