Hittegolven 2026: dodelijk en duur

Drie hittegolven, temperaturen die de helft van de dagen boven 25°C piekten, en een forse impact op de samenleving en de overheidsfinanciën. De zomer van 2026 leert ons dat actie nodig is. SYNOVA legt opnieuw de nood aan echte bescherming en planning op tafel.

Welke impact hadden de hittegolven van afgelopen zomer op de Belgische economie? Het Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering (CERAC) heeft een analyse uitgebracht. 

Dat is geen toevallige bron. Het CERAC werd door de federale overheid opgericht in de nasleep van de dodelijke overstromingen in 2021 om klimaat- en milieurisico’s voor ons land in kaart te brengen. In 2025 publiceerden ze een omvattende Belgische Klimaatrisico-inschatting, waarin gewaarschuwd werd voor meerdere kwalijke gevolgen van klimaatverandering. Onder andere op vlak van infrastructuur, gezondheid, economie en financiën.

Overstromingen blijven door de grote materiele schade verreweg het grootste gevaar voor ons land. Door de opwarming van de aarde komt extreem weer vaker voor, en zal het alleen maar heftiger worden. Overstromingen zijn daar één voorbeeld van. De afgelopen zomer illustreert het ook, met 3 hittegolven en temperaturen die de helft van de dagen boven de 25°C piekten.

Die extreme hitte kostte hier bijna 3.000 levens meer dan normaal, een dodentol die de verwachtingen ver oversteeg. Bijna 10% van de Europese oversterfte tussen midden juni en midden augustus viel bij ons te betreuren (België herbergt 2,5% van de EU-bevolking). De Belgische oversterfte-cijfers van de afgelopen zomer zijn in verhouding wellicht de hoogste van heel Europa.

Het blijft natuurlijk niet bij dat tragisch verlies van mensenlevens. Hitte heeft een direct effect op de gezondheid en de nood aan gezondheidszorg. De spoeddiensten kenden omstandigheden die de COVID-dagen overtroffen. Wie wel gezond bleef, voelde de hitte ook aan den lijve: comfort, concentratie en productiviteit gaan erop achteruit.

Wanneer het kwik boven de 30 graden stijgt, vermindert de arbeidsproductiviteit. Dat hangt af van het soort werk dat iemand doet, maar gemiddeld vermindert met elke verdere graad de opbrengst van een uur werk met 3%. De studie van CERAC toont aan dat deze zomer per werkende in doorsnee het equivalent van 5 arbeidsdagen verloren ging.

Wie binnen werkt, voelt de hitte meestal minder dan wie op een werf of akker staat. Sommige sectoren worden veel zwaarder getroffen dan andere, en dat niet alleen qua arbeid, maar ook door verminderde aanvoer van grondstoffen over water, geaffecteerde productieprocessen, misoogsten, … Zo kan het dat voor België bij blijvende klimaatopwarming een productiviteitsverlies voorspeld wordt (-12%) dat dichter ligt bij de cijfers voor Zuid-Europa dan bij die voor gematigde en noordelijke landen.

De zomer van 2026 zou de gehele EU ongeveer 1% van het BBP kosten, een verlies van 180 miljard ten opzichte van de groeiverwachtingen. Voor België en de buurlanden liggen cijfers van dezelfde grootteorde voor. In Nederland zou dit de verwachte economische groei uitvlakken, en ook voor België (al moeten de cijfers nog finaal bevestigd worden) vreest het CERAC dat van de 1,1% voorspelde economische groei niet veel overblijft. In absolute cijfers zouden de hittegolven in ons land 6 miljard euro hebben doen verdampen.

Hoewel het extreme weer de budgettaire marge verder inperkt, is overheidsingrijpen noodzakelijk om erger te voorkomen. Ten eerste moet de Belgische broeikasgas-uitstoot verder teruggeschroefd worden. Volgens een recent onderzoek van de FOD Volksgezondheid vinden 8 op 10 Belgen dat de overheid het klimaatbeleid moet verderzetten. Voorkomen is nu eenmaal beter dan genezen.

Maar aangezien we weten dat de klimaatontregeling niet van vandaag op morgen stopt, moeten we de samenleving er ook beter op voorbereiden. De Europese Commissie berekende dat België de noodzakelijke veerkracht kan opbouwen door tussen nu en 2050 jaarlijks 0,2% van het BBP of 0,6% van de totale overheidsuitgaven in klimaat-aanpassing te investeren. Dat blijft ver onder het verlies door de hittegolven. Met 1,6 miljard euro per jaar kunnen de noodzakelijke investeringen in infrastructuur, in ecosystemen, in gezondheidszorg worden gedekt, evenals de nodige economische en financiële maatregelen (subsidies, …).

Het CERAC-rapport onderstreept de nood aan maatregelen om werknemers te beschermen, in het bijzonder werknemers die buiten werken en onvermijdelijk in hogere temperaturen actief zijn. De onderzoekers wijzen erop dat precaire werknemers (tijdelijk, platformwerk, onderaanneming, …) dikwijls meer worden blootgesteld aan hitte en/of worden vergeten in hitteplannen.

We legden onze eis op tafel dat er in elke onderneming een hitteplan moet komen, overlegd met de werknemers. We wezen erop dat maatregelen niet ten koste van de werknemers mogen gaan, en dat de hitteplannen er in alle sectoren moeten komen.

Idealiter past zo’n hitteplan in een ruimer kader. Op nationaal, sectoraal en bedrijfsniveau moeten er volgens ons transitieplannen komen, waarmee de samenleving en ondernemingen klaargemaakt worden voor het klimaat van de toekomst. Met oog voor duurzame activiteit en arbeidsomstandigheden die aangepast zijn aan veranderde weersomstandigheden – niet alleen aan hittegolven, maar ook aan “gewone” warmte, langdurige regen of droogte, …. Die plannen moeten gemaakt worden in overleg met werknemers, zodat ze de werkelijke noden (opleiding, beschermingsmiddelen, …) meenemen en kwaliteitsvolle tewerkstelling garanderen.