AI moet een keuze zijn, niet iets wat je ondergaat

Vincent Pittard werkt bij Reputation365, waar hij klanten helpt met hun online reputatie. Hij adviseert over het omgaan met bad buzz, het opbouwen van een professioneel imago op internet, influencing, enz. Sinds de opkomst van ‘conversational agents’ zoals ChatGPT houdt hij zich intensief bezig met artificiële intelligentie.

Waarom koos je voor AI?

Da’s de geek in mij. De komst van AI doet me denken aan het internet in de jaren negentig. Toen zag ik welke enorme impact het zou hebben op alle lagen van de samenleving. Maar nu gaat alles veel sneller. Het duurde enkele jaren voordat internet ging deel uitmaken van onze werkgewoontes. AI is in slechts twee jaar tijd al een dagelijkse tool van veel mensen geworden. Terwijl anderen nog altijd vanop het perron toekijken hoe de trein voorbijrijdt, zelfs zonder nog maar een ticket te hebben.
 

Denk je dat bedrijven het belang van AI goed begrepen hebben?

We hebben nog heel weinig ervaring. Wat opvalt, is een bepaalde ongelijkheid tussen bedrijven. Op het vlak van bewustwording zie je vaak een beweging van onderop naar boven, behalve bij grote bedrijven. Daar komt het bewustzijn van bovenaf, wat heeft geleid tot betaalde licenties voor werknemers.

Meestal zijn het de werknemers zelf die aan de slag gaan met AI-tools. Ze ontdekken hoe handig het is voor hun werk, maar zonder enig kader. Dat brengt gevaren met zich mee: lekkage van persoonlijke gegevens, verlies van vertrouwelijke informatie. Daarom moet het management eigenaarschap nemen. De uitdagingen zijn groot, net als de mogelijke risico's.
 

Is het gevaarlijk om vertrouwelijke bedrijfsgegevens te uploaden naar bijvoorbeeld ChatGPT?

Alles wat je in je vraag - je 'prompt' - zet, wordt niet toegevoegd aan de algemene database. Die database waarop ChatGPT is gebaseerd, is afgesloten en zelfs gedateerd, er komt geen informatie meer bij. Maar hoe meer je ChatGPT gebruikt, hoe meer je het perfectioneert. Het leert dus in functie van je interacties ermee.

Daar zit het gevaar: als je in je vraag elementen combineert die het nog nooit samen heeft gezien, bijvoorbeeld een voornaam, achternaam met een gsm-nummer en adres, dan zou iemand anders met een vergelijkbare vraag deze informatie opnieuw kunnen zien samengeraapt worden door ChatGPT. Het is geen datalek in de klassieke zin, maar bij gespecialiseerde onderwerpen kan vertrouwelijke informatie wel uitlekken. Dus voor werknemers: geen persoonlijke of vertrouwelijke gegevens in je prompts opnemen.
 

Er is ook het risico onderzoek te willen doen met ChatGPT, en alles te geloven wat het ons vertelt …

Het is belangrijk te begrijpen hoe dit werkt. Generatieve AI genereert tekst, zoals de naam al zegt. Het zijn geen databases, het is geen Google. Er zijn twee fases: eerst leert AI, net als een baby, door te absorberen wat we zeggen. Daarna begrijpt het de structuur van zinnen, woordenschat, enzovoort., en dan is er de fase waarin het opnieuw in elkaar zet wat het heeft geleerd.

Toen ChatGPT in november 2022 publiek werd gelanceerd, had het heel Wikipedia in het Engels geabsorbeerd, maar dat was slechts 0,6% van zijn kennis. Het trainde op een fenomenale hoeveelheid data om te begrijpen hoe woorden en zinnen zijn opgebouwd. Het is een soort woordenwolk, verbonden door vergelijkingen en waarschijnlijkheden.

Dit is cruciaal om te onthouden: ChatGPT begrijpt niets van wat het je vertelt. Het assembleert alleen maar woorden, het is een tekstgenerator gebaseerd op waarschijnlijkheden en context.

Zie het voor wat het is: een geweldige schrijf- en denkhulp, maar nog geen echte zoekmachine. Het als dusdanig gebruiken is gevaarlijk. Gebruik het alleen voor onderwerpen waarin je zelf expertise hebt, anders kun je fouten niet herkennen.
 

Hoe wordt AI concreet geïntegreerd in bedrijven? Het gaat niet enkel om medewerkers die hun ChatGPT-account gebruiken …

AI wordt steeds vaker geïntegreerd in tools die werknemers al gebruiken, vaak bijna onzichtbaar. Denk aan HR-software, boekhoudprogramma's en schrijftools. Stel je voor: je zit 's ochtends achter je computer en je mailbox vertelt je dat het de vijf meest urgente e-mails heeft geselecteerd en alvast antwoorden heeft voorbereid. Hoe handig! Maar veel mensen beseffen niet dat er AI achter zit. Daar schuilt het gevaar, je moet zelf de controle houden.

Aan de andere kant proberen bedrijven zoals Microsoft hun AI-integratie te forceren om marktaandeel te veroveren. Copilot verschijnt al in het Office-pakket (Word, Outlook, Excel, enz.).
 

Hoe behouden we in de arbeidswereld de controle bij de massale opkomst van deze technologie?

Bedrijven moeten een AI-charter opstellen. Te beginnen bij de directie, die dient te begrijpen wat er op het spel staat. We moeten dit niet alleen zien als een technisch hulpmiddel, maar ook als een menselijke en ethische revolutie. AI zal ons doen nadenken over onze relatie met werk: wat verwachten we van werknemers, hoe creëren we waarde voor elkaar, wat verwachten we van nieuwe medewerkers, enz.?

Dit moet gedragen worden door het management. In plaats van het als bedreiging te zien, moeten we het als kans benaderen voor een charter waarin we aangeven wat we wel en niet aan AI willen delegeren. Elk charter zal anders zijn, afhankelijk van bedrijfscultuur, digitale maturiteit, leeftijdspiramide, ... Het is een geweldig project, maar het moet wel correct uitgevoerd worden.
 

In elk bedrijf zijn er mensen die beter overweg kunnen met nieuwe technologieën en anderen die meer tijd nodig hebben om zich aan te passen. Lopen we niet het risico dat er ongelijkheid ontstaat tussen deze werknemers?

Dat is een reëel probleem met twee kanten. De digitale kloof bestaat al en AI zal die razendsnel vergroten. Er is ook een generatiekloof. ChatGPT wordt wekelijks door 500 miljoen mensen gebruikt, twee derde daarvan is tussen 18 en 35 jaar. Van de 55-plussers daarentegen, nog steeds een grote groep in bedrijven, heeft 85% nog nooit generatieve AI gebruikt.

We krijgen dus een ontwikkeling met twee snelheden. Sommigen zullen uitblinken door hun AI-beheersing, ondanks gebrek aan kennis of vaardigheden, wat hun collega's zal irriteren. Anderen weigeren AI te gebruiken om ethische of ecologische redenen, uit onwetendheid of angst. Daarom moet aangedrongen worden op begeleiding bij de verandering, change management, zoals we zeggen, met alle vrees die AI kan teweegbrengen.

Sommige mensen vragen zich af waarvoor ze nog goed zijn, in het besef dat alle taken die voor een beetje pit in hun job zorgden, verdwijnen. Als de werkgever aankondigt dat repetitieve taken wegvallen, is dat niet voor iedereen goed nieuws. Sommigen deden die taken graag. Deze weerstand tegen verandering komt overal voor, ongeacht leeftijd.
 

Het opleiden van werknemers in het gebruik van AI, zowel technisch als ethisch, is dus essentieel. Hebben we in België vandaag de middelen om zo snel zo veel werknemers op te leiden?

De toekomst zal het uitwijzen. Ik geef zelf AI-trainingen en de vraag is geëxplodeerd. Zodra ik een nieuwe datum lanceer, is die meteen uitverkocht. In de eerste helft van 2025, eind juni, zullen 700 mensen mijn cursussen gevolgd hebben, in groepen van 15. Dat zijn heel wat opleidingen.

We moeten het aantal trainers uitbreiden. Tegelijk kunnen goed opgeleide, geïnteresseerde mensen zelf 'AI-referenten' worden binnen hun bedrijf. Zij zouden dan een soort bewakers van best practices worden en collega’s kunnen ondersteunen. Als bedrijven opleidingen simpelweg uitbesteden, bereiken we snel een bottleneck.
 

Wanneer we het potentieel van AI zoals ChatGPT ontdekken, kunnen we snel in de verleiding komen om het alles te laten doen, om er absoluut alles aan te delegeren. Maakt AI ons op de lange termijn niet lui of incompetent?

Sommige mensen worden luier, anderen niet. Als we AI echt gebruiken als assistent voor taken met weinig toegevoegde waarde - energieverslindend, saai of repetitief - kunnen we ons op andere dingen concentreren. De sleutel is controle houden en beslissen wat je wel of niet delegeert. Wat ik in opleidingen zeg: als AI een taak die jij graag doet, sneller en beter kan, blijf die dan zelf doen. Vind je schrijven leuk? Blijf dan schrijven! Uiteindelijk bepalen wij of AI ons lui maakt.
 

Er bestaat nu een kader voor AI op Europees niveau, dat dus van toepassing is in België. Vindt u dit kader voldoende of denkt u dat we verder moeten gaan?

De Europese regelgeving legt controle- en transparantieverplichtingen op, vooral aan werkgevers. Helaas zijn werkgevers zich hier niet altijd van bewust. Zodra ze AI-gebruik in hun teams toestaan, zelfs stilzwijgend, krijgen ze de status van 'deployers'. Als zodanig zijn ze verplicht om toezicht te houden op hun werknemers.

We komen terug bij het AI-charter, eigenlijk het eindpunt van een reflectie over AI-gebruik binnen bedrijven. Hoewel het voor de meeste mensen iets heel recents is (sinds november 2022), moeten we ons er zorgen over maken. Reeds vanaf 2 augustus zien we, volgens deze Europese regelgeving, de eerste boetes voor niet-naleving, al denk ik dat het eerst formele aanmaningen worden. Sommige organisaties staat een schok te wachten.
 

Belangrijke figuren in de Amerikaanse technologie - Elon Musk, Bill Gates, Sam Altman - hebben allemaal uitspraken gedaan die erop neerkomen dat AI uiteindelijk bijna alle banen zal vervangen. Denk je dat we afstevenen op een volledige automatisering van de economie?

Veel mensen voorspellen een wereld waarin we alleen nog maar een assistent hoeven te 'besturen'. Maar je moet ook niet geloven dat we zullen stoppen met werken. De natuur heeft een hekel aan leegte, veel werkgevers willen 'vrijgekomen' uren herbestemmen voor andere projecten.

Ik verwacht minder een jobvernietiging dan een reorganisatie van het werk. Dat is mijn overtuiging en daar wil ik bedrijven naartoe begeleiden. We mogen de stress en gevoelens van minder waard te worden die AI in sommige teams teweegbrengt, niet onderschatten. Globaal moet deze transitie naar AI gekozen worden, niet opgelegd, maar wel begeleid.
 

AI-tools en -programma's zijn extreem krachtig en vereisen daarom een enorme hoeveelheid elektriciteit, evenals water om de servers te koelen. Is AI in dit opzicht niet ook een bedreiging?

De milieukwestie komt vaak ter sprake en er groeit echt een bewustzijn. Ik heb veel studies doorgenomen, maar slaag er nog niet in een synthese te maken, je leest van alles en het tegenovergestelde. Eén ding is zeker: het verbruikt energie. Het idee is AI verantwoord te gebruiken. Is het nuttig om 'starter packs' voor sociale media te maken? Als dat lachwekkend is, zoveel te beter. Maar op het werk: als je 4 afbeeldingen genereert en één voldoet, moet je dan werkelijk nog 4 andere maken? We moeten onszelf deze hulpmiddelen niet ontzeggen, maar ze verantwoord gebruiken. Ook hier hangt het af van de waarden en filosofie van je bedrijf.
 

Wat is volgens u het meest positieve aan AI?

Ik denk niet aan één groot positief punt, maar aan veel kleine dingen. Neem studenten met dyslexie: AI heeft hun leven veranderd. Ze kunnen eindelijk teksten produceren die overeind blijven. Ze hadden alle ideeën in hun hoofd, maar konden geen 2-3 regels schrijven zonder fouten of structuurproblemen, nu kunnen ze de controle weer overnemen.

Werknemers kunnen kleine, repetitieve taken delegeren die hen vroeger verveelden. Denk zo over AI: welke taken in mijn dagelijks leven vind ik niet leuk? Welke zijn niet waardevol voor mij? En hoe kan ik deze 'stagiair' briefen om het voor mij te doen? Zo maak je jezelf AI eigen.

AI moet ons helpen tijd te besparen, al is het maar twee uur per week, wat niet eens zeer veel is, zodat we die tijd besteden aan leukere taken, interessante artikels lezen waar we nooit tijd voor hebben, of om opleidingen te volgen. Zo win je tijd voor persoonlijke ontwikkeling. Dat is echt positief.
 

En een groot negatief punt?

We zien al misbruik: werkgevers die zich op de borst kloppen omdat ze zoveel mensen hebben ontslagen en 80% van hun personeel vervangen hebben door AI. We zullen zien wat de reactie is, maar ik denk dat dit anekdotische gevallen zijn. Het is allemaal een kwestie van beleidsvisie. Je moet voorzichtig zijn: AI moet ten dienste blijven staan van mensen, niet andersom.