Van pekelvis naar waardig werk: vrouwen in Bandundu kiezen voor samenwerking

In Bandundu, in de Democratische Republiek Congo, is vis tegelijk een kans en een onzekerheid. Wanneer de vangst groot is, raken de markten overspoeld en blijven handelaarsters met overschotten zitten die ze moeilijk kunnen verkopen of bewaren. Wanneer er weinig vis is, drogen hun inkomsten op. Voor veel vrouwen volstaat hun activiteit dan niet langer om hun gezin te onderhouden.

Voor vrouwen die pekelvis produceren en verhandelen, is dat dagelijkse kost. Hun werk zorgt voor een eigen inkomen, maar schommelingen in het visaanbod en precaire werkomstandigheden maken hun economische basis kwetsbaar.

Een project van de UNTC (Union Nationale des Travailleurs du Congo) probeert daar verandering in te brengen. Met steun van SYNOVA, in het kader van de internationale vakbondssamenwerking, kiezen de vrouwen voor een eenvoudige maar krachtige strategie: samenwerken.

Het project zet niet in op individuele oplossingen, maar op samenwerking. Daarom ondersteunt het de oprichting van een coöperatie, volledig in lijn met IAO-aanbeveling 193 ter zake.

Deze nieuwe organisatie helpt de vrouwelijke producenten om hun werk beter te structureren en hun materiële omstandigheden te verbeteren. Intussen beschikken ze over een kantoor, een werkplaats en kwalitatiever materiaal.

Maar de winst zit niet alleen in die praktische verbeteringen. Door zich te verenigen, stappen de vrouwen langzaam maar zeker af van het traditionele concurrentiedenken waarbij het ieder voor zich is. De coöperatie wordt een solidair platform waar ze middelen delen, vaardigheden aanleren en samen zoeken naar betere manieren om hun product te bewaren en meerwaarde te creëren.

Het collectief biedt zo een concreet antwoord op een onzekere economische situatie.

Een van de grootste uitdagingen blijft de seizoensgebondenheid van de activiteit.

In periodes van overvloed dreigen verliezen. Wanneer de markten overspoeld worden met vis, raakt lang niet alles op tijd verkocht. In tijden van schaarste gebeurt het tegenovergestelde: de activiteit valt stil en veel vrouwen moeten op zoek naar andere inkomsten.

Betere bewaartechnieken zijn daarom veel meer dan een kwestie van volksgezondheid. Ze zijn ook een economische noodzaak. Een specifieke opleiding helpt de deelneemsters om hun kennis hierover verder te versterken.

Zo kunnen ze periodes van overvloed beter opvangen en grotere hoeveelheden vis bewaren. Dat geeft hen de flexibiliteit om te verkopen op het moment dat de markt het meest gunstig is.

De inzet is duidelijk: minder afhankelijkheid van de seizoenen en meer stabiliteit in de inkomsten.

Voor werkneemsters in de informele economie betekent een eigen inkomen niet automatisch financiële zekerheid.

Wat gebeurt er als iemand ziek wordt of een ongeval krijgt? Hoe kunnen vrouwen hun inkomsten behouden wanneer ze tijdelijk niet kunnen werken?

Daarom krijgt sociale bescherming binnen het project bijzondere aandacht. De deelneemsters worden bewust gemaakt van het belang ervan en van aansluiting bij de Caisse nationale de Sécurité sociale.

Dat is een belangrijke stap. Sociale bescherming is immers een van de pijlers van de Waardig Werk Agenda.

Ook gezondheid en veiligheid op het werk maken integraal deel uit van het project.

Tijdens de opleiding daarover staan beroepsrisico’s en preventiemaatregelen centraal. Want een eigen activiteit opstarten of uitbreiden leidt niet automatisch tot waardig werk. Dat wordt bij ondernemerschap nog wel eens uit het oog verloren.

Voor de vrouwen in Bandundu is het dan ook belangrijk dat ze niet alleen meer kunnen verdienen, maar ook leren hoe ze risico’s kunnen beperken en hun gezondheid en veiligheid beter kunnen beschermen.

Het project staat niet op zichzelf. Het sluit aan bij de bredere visie van de UNTC op de informele economie en bouwt voort op het werk dat de vakbond al jaren verricht om de overstap naar de formele economie te stimuleren.

Tijdens een seminarie in juni 2026 onderzocht de UNTC specifiek hoe vrouwelijke informele werknemers beter georganiseerd kunnen worden, hoe hun vertegenwoordiging en sociale bescherming kunnen worden versterkt en hoe coöperaties kunnen worden aangemoedigd.

Het project met de producenten van pekelvis in Bandundu dient daarbij als testcase voor een innovatieve aanpak. De UNTC helpt de werkneemsters niet alleen bij het uitbouwen van een solide economische structuur, maar versterkt tegelijk hun slagkracht om op te komen voor meer en betere rechten.

Dat sluit nauw aan bij de kernwaarde van de sociale en solidaire economie: economische activiteit wordt niet alleen een manier om inkomen te verwerven, maar ook een platform voor samenwerking en verbinding.

Wat op het eerste gezicht een lokaal project lijkt – de productie en verkoop van pekelvis in Bandundu – raakt aan veel grotere uitdagingen.

Het gaat over de mogelijkheid van vrouwen om een stabiel inkomen op te bouwen. Over sociale risico’s kunnen opvangen. Over betere arbeidsomstandigheden, kennis van hun rechten en een sterkere vertegenwoordiging.

Door de oprichting van een coöperatie te ondersteunen, de vrouwen extra vaardigheden aan te leren en hen beter te organiseren, kiest de UNTC voor een brede en geïntegreerde aanpak. Een aanpak die al die verschillende dimensies tegelijk probeert te versterken.

Want het doel is uiteindelijk niet simpelweg om meer vis te verkopen. Het gaat om een beter inkomen, meer zekerheid en een beter leven voor deze handelaarsters.